سلطان محمد ميرزا قاجار
75
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
مىگويى زنى مىخواهم . فورا حاضر مىكند . قيمت او را قطع كرده « 6 » ، تسليم مىكند . از مشروب و ماكول آنچه بخواهى همان شخص وجه گرفته ، مىآورد . هرقدر بخواهى مىمانى . بعد از برآمدن از حمام ، صاحب حمام به ساعت نگاه كرده ، هر ساعتى از هرنفرى سه قران اجرت حمام مىگيرد . اينكه شهرت دارد مرد و زن باهم به حمام مىروند اين قسم است . كاروانسراها كاروانسراها [ و ] دكاكين بسيار معتبر دارد . كاروانسراى خلتف كه منزل ما بود صد هزار تومان تمام شده است و سالى پنج هزار تومان اجاره دارد . ذكر شمه [ اى ] از اوضاع پستخانهها و رسم سلوك آنها با مسافرين بهجهت اطلاع لازم است . مختصرا [ 36 ب ] نوشته مىشود . پاسپورت از هرجا كه بناى مسافرت كردى اوّلا بايد از وكلاى دولت روس كاغذى كه به اصطلاح آنها پاسپرت و به اصطلاح ما تذكره گويند ، وجه معينى بدهى و بگيرى . اگر خواهى كه در راهها معطل نشوى و پر بىاعتنايى نكنند ، بايد اهتمام كنى كه اين تذكره به مهرى كه اسم او را مهر غازانى « 7 » مىگويند مهر كنند . پس از گرفتن اين كاغذ مىتوانى داخل خاك روس شد . در سرحد گرفته گير زياد [ و ] بهجهت اسباب ، گمرك مىكنند . دور نيست بغل و جيب مسافر را جستجو كنند . به هرپستخانه و شهرى كه رسيدى بايد اين تذكره را به مباشر آنجا بنمايى . همهجا كه اين نوشته را مهر مىكنند و مىبينند وجه معينى مىگيرند .
--> ( 6 ) . قطع كردن قيمت به معنى تعيين مقدار وجه و پرداختن آن است . در سفرنامهء امين الدوله آمده است : « شيخ على را مىفرستم ، انتخاب كند و قيمت آنها را قطع نمايد » . ( سفرنامهء امين الدوله ، به كوشش اسلام كاظميه ، انتشارات توس ، ص 198 ) . ( 7 ) . اصل : قازانى .